Goede fotografen zijn meesters in het gebruiken van licht. Ze weten precies hoe ze het bestaande licht optimaal kunnen benutten. En als het beschikbare licht niet precies is wat ze voor ogen hebben, dan zetten ze het licht gewoon naar hun hand. Vaak is dat het kenmerkende onderscheid tussen een uitstekende fotograaf en een wat minder goede beeldmaker. Om licht volledig goed te begrijpen, geven we hieronder uitleg over verschillende kwaliteiten van licht, zoals we dat in de fotografie zo mooi noemen.
Hard licht
Dit is voor de meeste beginnende fotografen het moeilijkste begrip. Hard of zacht licht heeft niets te maken met de hoeveelheid licht, maar met de grootte van de lichtbron en de afstand tussen de lichtbron en het onderwerp. Hard licht (soms ook wel direct licht genoemd) is het beste te herkennen aan de schaduwen die dat licht veroorzaakt. Hoe scherper de schaduw, hoe harder het licht is. Denk maar eens aan jouw eigen schaduw tijdens een zonnige middag. De contouren zijn dan haarscherp. Hard licht krijg je bij een kleine lichtbron op een grote afstand, bijvoorbeeld bij zonlicht. De zon is weliswaar heel groot, maar staat enorm ver weg en is dus relatief klein. In tegenstelling tot de zon kunnen een ingebouwde flitser of reportageflitser dicht bij het onderwerp zijn, maar ze hebben een heel klein lichtoppervlakte. Deze flitsers zorgen zodoende ook voor duidelijk zichtbare schaduwen, dus hard licht.
Aan de harde schaduwen kun je zien dat de zon hier volop de ruimte krijgt om hard licht te geven.
Zacht licht
Zacht licht (soms ook wel diffuus licht genoemd) is eveneens te herkennen aan de schaduwen. Die zijn nauwelijks waarneembaar. Je kunt eigenlijk niet duidelijk zien waar de schaduw begint. Denk hier ook aan jouw schaduwbeeld, maar dan bij een bewolkte hemel. Zacht licht krijg je bij een grote lichtbron en een kleine afstand. Een bewolkte lucht werkt als een gigantisch grote softbox, die veel dichter bij ons is dan de zon. Dit is ook de reden waarom de flitsers, helemaal in combinatie met een softbox, in een fotostudio zo enorm groot zijn. Ze geven hierdoor heel zacht licht. Dit zachte licht is heel geschikt voor portretten, maar ook voor andere onderwerpen zoals bijvoorbeeld productfoto’s.
Zacht licht levert nauwelijks schaduwen op. Foto: Manny Ortiz
Tegenlicht
Dit is voor de meesten onder ons een herkenbare variant. Het onderwerp bevindt zich in dit geval tussen de sterkste lichtbron en de camera. Denk aan een portret dat je maakt waarbij de laagstaande zon over de schouder van het model schijnt. Tegenlicht kan knap lastig zijn voor een fotograaf. In het ergste geval schijnt de lichtbron ook nog eens direct in de camera. Als de fotograaf geen maatregelen neemt, kunnen er twee zaken gebeuren. Door het tegenlicht eindigt het onderwerp als een silhouet op de foto of het onderwerp is goed belicht, maar de achtergrond is uitgebeten.
Tegenlicht op een prachtige manier ingezet. Foto: Jan Vermeer
Strijklicht
We spreken van strijklicht als het licht zijdelings langs het onderwerp strijkt. Bij een portret kun je dan denken aan licht dat van de zijkant van het gezicht komt. Doorgaans is strijklicht een mooi licht om te fotograferen. Denk maar eens aan een landschapsfoto. Als het licht van de zijkant komt, zal het licht (en uiteraard de schaduwen) de vormen in het landschap mooi tot uiting laten komen. Of bij een portret. Doordat het licht van opzij komt, worden er schaduwen gevormd. Deze schaduwen geven het portret dan diepte.
Het strijklicht komt hier via links in de foto.
Blijf oefenen
Om het licht naar jouw hand te kunnen zetten, is het allereerst van belang om de kwaliteit en de richting van het licht in te kunnen schatten. Pas als je weet met wat voor licht je te maken hebt en welke problemen dit licht met zich mee kan brengen, kun je bedenken welke maatregelen je moet nemen om het licht te veranderen. Iedere dag is het mogelijk om hiermee te oefenen. Begin bijvoorbeeld eens met het analyseren van het licht en zoek daarbij vooral naar de schaduwen. Is er sprake van hard of zacht licht en vanuit welke richting komt het? Deze ‘oefening’ kun je uitvoeren op je werk, school of gewoon thuis. En dat allemaal zelfs zonder camera. Binnenkort gaan we verder met een volgende aflevering over licht.