Eén van de mogelijkheden waarover je wilt beschikken als fotograaf is het simuleren van beweging om het beeld meer dynamiek te geven. Als je een foto wilt maken die beweging of zelfs ‘snelheid’ moet uitstralen, kun je een onderwerp vastleggen waarvan iedereen weet dat het snelheid kán hebben. Denk aan een vliegtuig, trein, speedboot, auto of bijvoorbeeld een motor. Iedere persoon die een foto met zo’n hoofdonderwerp ziet, weet dat die razendsnel kunnen zijn. Maar heb je dan automatisch een foto met snelheid? Nee, niet altijd.
Wellicht onlogisch
Leg je een snelle raceauto vast op een zonnige dag, dan kan dat prima met een sluitertijd van 1/8000 seconde. Je hebt dan een ragscherp beeld, maar het beeld zal geen gevoel van snelheid oproepen. De auto had net zo goed stil kunnen staan. Daarom zal je aan de slag moeten met verschillende fotografische technieken om alsnog dat snelheidsgevoel op te roepen bij de kijker. Waar moet je dan uiteindelijk op letten als je een foto echt een gevoel van snelheid wil meegeven? Het antwoord is eigenlijk vrij simpel: een lange sluitertijd én een juiste achtergrond. Het lijkt wellicht onlogisch om iets wat snel beweegt te fotograferen met een lange sluitertijd. Gevoelsmatig zul je misschien eerder kiezen voor een korte sluitertijd, zodat je het onderwerp mooi scherp kunt bevriezen. Alleen is de kunst juist om een langere sluitertijd te gebruiken. Wij leggen graag uit hoe je dat kunt doen.
Ook opspattend zand doet snelheid vermoeden.
De techniek
Als je een bewegend onderwerp gaat fotograferen met een lange sluitertijd, dan zal het onderwerp bewogen op de foto komen. Maar als je de truc van het meetrekken of ‘pannen’ (spreek uit als pennen) toepast, dan kun je het onderwerp onbewogen, oftewel scherp, in beeld krijgen. Meetrekken is niets anders dan je camera meebewegen in de richting die het onderwerp aflegt. En als je hierbij een sluitertijd gebruikt die kort genoeg is om het onderwerp scherp te fotograferen en ook lang genoeg is om de achtergrond bewogen te krijgen, dan heb je de juiste ingrediënten voor een dynamisch effect wat snelheid weergeeft.
Bij deze techniek is het belangrijk dat jij de sluitertijd kiest en deze niet door de camera laat bepalen. Het meest voor de hand liggende is om je camera op sluitertijd-voorkeuze (Tv) of manuele stand (M) in te stellen. Kies voor een sluitertijd die bij de snelheid van het onderwerp past. Dat zul je in eerste instantie proefondervindelijk moeten vaststellen, afhankelijk van de snelheid van het onderwerp ten opzichte van de camera, de afstand van de camera tot het onderwerp en de brandpuntafstand van de lens.
Als je niet precies weet met welke sluitertijd je moet beginnen, kun je starten met de volgende waardes.
jogger: 1/30 seconde
wielrenner: 1/60 tot 1/125 seconde
motor: 1/250 tot 1/500 seconde
Bedenk hierbij dat er een groot verschil is tussen een motorrijder die vanaf een afstand schuin naar jou toe rijdt, en de motorrijder die op dezelfde snelheid vlak voor je langs scheurt. Deze situaties vergen allebei een heel andere sluitertijd. Als je begint met deze techniek is de eerste situatie waarschijnlijk beter geschikt om te oefenen dan de tweede.
Door de beweging mee te trekken, ontstaat er snelheid in het beeld.
Kies een juist diafragma
Afhankelijk van de nauwkeurigheid van het scherpstellen, kies je je diafragma. Als het scherpstellen heel nauwkeurig is (autofocus en eventueel automatisch volgsysteem), kun je een groot diafragma (laag getal) gebruiken. Dit heeft als voordeel dat de achtergrond onscherper wordt en dit draagt bij aan het gevoel van snelheid. Als je manier van scherpstellen minder nauwkeurig is (vast focuspunt), dan is het wellicht toch wat verstandiger om een kleiner diafragma (groot f-getal) te kiezen. Hierdoor wordt het gebied wat scherp is groter en kun je daarmee onnauwkeurigheden in het scherpstellen een beetje opvangen.
Autofocus of niet?
Of de autofocus bruikbaar is, is afhankelijk van de combinatie van je camera en lens en de beweging die het onderwerp ten opzichte van de camera maakt. Bij de topmodellen van camera en lens zal de autofocus zeer rap zijn en kun je moeiteloos scherpstellen. Beschik je over een camera en/of lens die wat minder snel scherpstelt, dan kun je de autofocus beter uitzetten. Verder is het nogal een verschil of de motorrijder met 250 kilometer per uur recht op je afkomt of dat hij op een redelijke afstand voor je langs snort. In het laatste geval zal namelijk de afstand tussen de motor en de camera niet heel veel veranderen en dat maakt het een stukje gemakkelijker om het onderwerp scherp vast te leggen.
Als je autofocus onbruikbaar is, moet je van tevoren op een vast punt scherpstellen. Dit is uiteraard het makkelijkste als je ergens een herkenningspunt hebt, bijvoorbeeld een bocht in het circuit. Stel hierop scherp, en zet dan de autofocus uit. Daarna wordt het natuurlijk wel de kunst om het juiste moment de foto te maken, zodat het onderwerp zich precies op het gekozen punt bevindt.
Meer stabiliteit tijdens het pannen door gebruik te maken van een stevige monopod. Foto: Guus van Goethem
Trek de beweging mee
Dan moeten we het uiteraard ook nog hebben over de daadwerkelijke actie die je moet uitvoeren, het meetrekken. Neem je onderwerp in beeld en beweeg je camera in een vloeiende beweging mee met het onderwerp, zodat deze precies midden in het beeld blijft. Net voordat het onderwerp het punt bereikt waarop je het wil fotograferen, druk je rustig en beheerst de ontspanknop in. Blijf ook daarna het onderwerp op dezelfde plek houden in je zoeker, want doordat je deze beweging na het nemen van de foto afmaakt, ga je snel zien dat je betere resultaten krijgt. Maak dus vloeiende bewegingen, deze zijn de sleutel tot succes. Om meer trefzekerheid te krijgen, kun je de beweging van het ‘meetrekken’ ondersteunen met een monopod. Dit is een specifiek statief, met slechts één poot. Het voordeel is dat je je camera en lens gemakkelijk horizontaal kunt bewegen, maar je hebt ook nog de mogelijkheid om een beetje in hoogte bij te sturen. Als je geen monopod gebruikt en uit de hand fotografeert, zorg dan dat je heel stevig staat: met je voeten iets uit elkaar. Druk je ellebogen zo ver als mogelijk tegen je lichaam en maak de draaiende beweging met je heupen. Hierdoor wordt de beweging van de camera vloeiender.
Meer ontdekken over snelheid fotograferen? Lees dan ook deel 2 van dit artikel, waar we ons vooral toespitsen op het flitsen van bewegende onderwerpen, zelf bewegen én andere handige tips bij het vastleggen van snelheid.
Kom meer te weten over snelheid fotograferen via onderstaande Youtube-video, waarbij we motorfotograaf Jarno van Osch volgen.